Hippocrates van Cos leefde van 460 tot 377 voor Christus. Hij was een Griekse dokter en wordt beschouwd als de 'vader van de moderne geneeskunde' en tevens de grootste dokter van zijn tijd. Hij baseerde zijn medische praktijken op observaties en de studie van het menselijk lichaam. Hij was er namelijk van overtuigd dat ziekte lichamelijk en rationeel verklaard kon worden. Dit in tegenstelling tot de meer gangbare visies van zijn tijd die ziekte beschouwden als een gevolg van misnoegen van de goden en de aanwezigheid van kwade geesten in het lichaam. Hippocrates was tevens de eerste die een beschrijving gaf van het fenomeen 'syncope'.

Syncope is een geleerd woord voor "flauwvallen". Het is afkomstig van het Griekse woord synkoptein, wat letterlijk "afsnijden" betekent. Syncope is het gevolg van het tijdelijk 'afsnijden' van de toevoer van zuurstofrijk bloed naar de hersenen.

Meestal valt syncope niet voor tijdens, maar ná de inspanning. Wanneer syncope toch voorvalt tijdens het uitoefenen van een fysieke activiteit, moet men dit steeds als zeer ernstig beschouwen. Mogelijke oorzaken van een syncope tijdens de inspanning zijn immers: hartinfarct, hersenbloeding, epilepsie, hypo- of hyperglycemie (een tekort of een teveel aan suikers), astma en hyperventilatie.

Bij syncope treedt er een kortstondig bewustzijnsverlies op ten gevolge van een slechte circulatie. Deze is te wijten aan een plotse daling van de bloeddruk, ten gevolge van een *vagale reactie. Een vagale reactie ontstaat door een overdreven werking van de zenuw nervus vagus en gaat gepaard met: vasodilatatie, of in mensentaal een verwijding van de bloedvaten, met een daling van de hartfrequentie, en met een vernauwing of constrictie van de luchtwegen. Hierdoor wordt er te weinig zuurstof naar de hersenen gevoerd en vergroot de kans op flauwvallen. Let wel: de uiting van syncope is niet altijd een flauwvalreactie. Syncope kan zich immers ook uiten in dramatische uitingen, zoals spastische verstijvingen en trekkingen.

De oorzaken van syncope zijn veelerlei: pijn, psychische stress, een prik in een bloedvat, uitputting, verstikking,…

Symptomen die kunnen duiden op een aankomende syncope zijn: bleek worden, uitbreken van klam zweet, duizeligheid, 'zwart' worden voor de ogen.

Wat te doen bij een syncope na een inspanning? Leg het slachtoffer op de rug en hef vervolgens de benen omhoog.

Een praktisch voorbeeldje: in ons lichaam bevindt zich ongeveer 5 liter bloed. Dit bloed wordt herverdeeld naargelang welke organen actief zijn. Zo zullen de organen van ons spijsverteringsstelsel meer bloed vragen na het nuttigen van een maaltijd. M.a.w. de bloedvaten naar deze organen zullen verwijden. Wanneer men nu onmiddellijk gaat sporten na het eten, zullen onze spieren eveneens meer bloed vragen. Stel nu dat deze acitviteit een 'frisse' duik in warm water is. Nu zullen ook nog de bloedvaten naar onze huid meer bloed vragen. Het gevolg is dat onze hersenen heel wat minder zuurstof krijgen met mogelijks syncope tot gevolg. Daarnaast spreekt het voor zich dat een syncope in water zeer gevaarlijk is!

Naast het rekening houden met het voorbeeld van hierboven, kan men een syncope vermijden door uit te lopen na het sporten (cooling down) en door met de benen omhoog te liggen.

Als de syncope niet voorbij gaat en de persoon dus flauw blijft, verkeert hij of zij in shocktoestand (blijvende syncope). Dit wil niet zeggen dat het slachtoffer slechts eventjes geschrokken is. Integendeel, dit is een levensbedreigende situatie! Shocktoestand is een probleem m.b.t. de bloedvaten of vasculair probleem. Men spreekt hierbij van een veralgemeende vasodilatatie (zie boven) die niet overgaat. Al de bloedvaten gaan nu wijd open staan, zodat er veel te weinig bloed en zuurstof naar de hersenen kan.

Mogelijke oorzaken van shock zijn:
- syncope
- stress, pijn, uitputting
- verwondingen, breuken, bloedverlies
- een allergische reactie
Wanneer shock veroorzaakt wordt door een allergische reactie, spreekt men van een anafylactische shock. B.v. shock als reactie op penycilline.

Symptomen die gepaard gaan met shock zijn:
- bewustzijnsverlies
- uitbreken van klam zweet
- zich langdurig onwel goed voelen
- een oppervlakkige en snelle polsslag
De oppervlakkige, of nauwelijks voelbare, polsslag wordt veroorzaakt door een afnemende bloeddruk, ten gevolge van vasodilatatie. Het hart probeert nu door sneller te pompen het bloed toch nog rond te sturen.
- snelle en oppervlakkige ademhaling

Wat te doen bij een persoon in shocktoestand?
- in ruglig, de benen van het slachtoffer omhoog heffen
- losmaken van spannende kledij
- NIET warm toedekken want dit zorgt voor vasodilatatie
- GEEN drinken geven (zeker geen alcohol!)
- hulpdiensten bellen!

Vermits shock een levensbedreigende situatie is, moet men zo snel mogelijk medische hulp inroepen. Het slachtoffer dient een inspuiting met adrenaline te krijgen. De adrenaline zorgt voor een constrictie of het vernauwen van de bloedvaten. Op deze manier kan de toestand van het slachtoffer gestabiliseerd worden.


* Er zijn 2 soorten zenuwstelsels: het perifere en het autonome zenuwstelsel. Het autonome zenuwstelsel of niet-willekeurige zenuwstelsel kan men indelen in een (ortho)sympathisch en een parasympathisch deel. Het is het parasympathisch gedeelte dat, onder impuls van de zenuw nervus vagus, zorgt voor een vagale reactie. Het orthosympathisch deel zorgt voor een tegengestelde reactie.


Referenties
Lysens R (2000), nota's bij het vak Bijzondere gezondheidsleer