Met stokken de bergen in ?

Een eeuwige discussie
“Met stokken de bergen in” : ja ? neen ? eventueel ?

Het is heel gewoon geworden om met telescopische stokken de bergen in te trekken.  Dat er zeer veel bergsporters mee rond lopen is op zich geen argument om zonder meer stokken te gaan/blijven gebruiken.  Over de zin en onzin  is al veel gediscuteerd.  Daarom ook eens een “onverdachte” bron  raadplegen : de medische commissie van het UIAA.  Kijken wat zij erover te vertellen hebben.

Stok gebruikers verwachten dat de belasting op de wervelkolom, heupen en vooral knieën vermindert bij het bergop en begaf gaan.  De belasting bij het afdalen vermindert omdat er kracht wordt uitgeoefend op de stokken en door het bovenlichaam meer voorwaarts te buigen.  De belasting wordt meer verdeeld van de benen naar de armen.
Om efficiënt te zijn moeten de stokken in de hoogte verstelbaar zijn, met handvaten die voldoende steun geven als er kracht uitgeoefend wordt op de stokken.  Je moet ze ook juist gebruiken, anders gaat het effect verloren. Het is zeer belangrijk de stokken zo dicht mogelijk bij het lichaam te houden.  Ga je met een rugzak dan vergroot je stabiliteit door twee stokken te gebruiken.
Als het koud is stel je de stokken z in dat de handen steeds lager blijven dan de ellebogen.  Zo wordt de bloedcirculatie naar de handen en de vingers niet gehinderd.

Er zijn voordelen ...

Vooral als je met de juiste “stoktechniek” bergaf gaat kan er veel gewicht van de onderste ledematen geabsorbeerd worden.  Als je een rugzak draagt wordt het afdalen comfortabeler.  Dit leidt tot een merkbare ontlasting van de wervelkolom, heup en kniegewricht in volgende situaties :

    •    Op latere leeftijd
    •    Bij overgewicht
    •    Bij chronische gewrichtsproblemen (knie !) en chronische rugklachten.
    •    Als het niet anders kan dat je een zware rugzak draagt (op expeditie bv.)

Je bent stabieler en vermindert dan ook de kans op struikelen en uitschuiven  :

    •    Als je over sneeuwhellingen gaat, over een natte gladde bodem stapt (regen) en bij slecht zicht (mist, ‘s nachts)
    •    Als je moet waden.

Draag je een rugzak  op een matig steile hellingen, dan krijg je door de stokken  het gevoel dat de inspanning lichter is (“they reduce the perception of physical exertion”).

In het begin van de inspanning blijft de hartslag lager door stokken te gebruiken.  Dit duurt echter niet lang doordat je meer spieren in het bovenlichaam gaat gebruiken.

... en ook nadelen.

    •    Het effect gaat verloren als je de stokken niet juist gebruikt.  Dat is zo als de afstand tussen de stokken en het lichaam te breed is.  Bovendien kan zo de stabiliteit nadelig worden beïnvloed.
    •    Op langere termijn vermindert het evenwichtsgevoel en het coördinatie vermogen.  Dit nadeel wordt vooral duidelijk op moeilijker terrein waar je de stokken niet kan  gebruiken.  Het risico om  te struikelen - het meest voorkomend ongeval - kan hierdoor vergroten.   Zelfs met stokken zal  hierdoor dit risico toenemen.
    •    Belasting stimuleert de voeding van de gewrichten en is zeer belangrijk voor de training, de soepelheid en het sterk houden van de spieren.  Juist die spieren zijn belangrijk voor het opvangen van de krachten bij het afdalen.  Door voortdurend stokken te gebruiken vermindert deze stimulans.
    •    Door het gebruik van de stokken vergroot de spieractiviteit in het bovenlichaam en verhoogt de hartslag.  Op bergtocht is dat een nadeel.

Verzorg je staptechniek :

Over het algemeen is het voor gezonde bergsporters beter om een soepele staptechniek aan te leren en te onderhouden,  zonder regelmatig stokken te gebruiken.  Om overbelasting te vermijden, let je  op het volgende :

    •    Overgewicht wegwerken voor je de bergen intrekt
    •    Draag een zo licht mogelijke rugzak
    •    Daal correct af :  met kleine, soepele passen en vooral niet naar beneden lopen of springen.  Gebruik de paden, geen afkortingen !
    •    Zorg dat je conditie aangepast is aan de bergtocht die je onderneemt.

Gezonde bergsporters die deze regels in acht nemen, kunnen tientallen jaren intensief hun sport beoefenen  zonder gewrichtsproblemen.

De medische commissie raad aan om stokken te gebruiken - vooral bergaf - in volgende situaties :

    •    Als je wat ouder wordt, bij overgewicht
    •    Bij bestaande gewrichts- of rugproblemen
    •    Als je een (te) zware rugzak draagt
    
In andere gevallen zijn stokken niet echt nodig.  Gebruik je ze toch, doe dat dan niet heel de tijd.
De voor- en nadelen moet je naar gelang de situatie steeds opnieuw afwegen.

Het is belangrijk dat je stokken die je niet gebruikt, degelijk op de rugzak kan wegbergen.  Liefst met de punten naar onder om “achterliggers” niet te kwetsen.

A. Koukoutsi. The use of hiking sticks in the mountains. Consensus statement of the UIAA
 medical commission. Vol. 11. 2008

Een nawoordje.

Alle tests die het effect van stokken onderzoeken gebeuren in “labo-omstandigheden”.  In het beste geval op een loopband.  Dikwijls kan je ook vragen stellen of de proefpersonen wel representatief zijn.  Een onderzoek bij 70-plussers, bij soldaten, berggidsen ... zijn geen “doorsnee wandelaars”.
Nog nooit werd de realiteit onderzocht.  Dat zou beteken dat proefpersonen met sensoren in de gewrichten van bv. de Domhut afdalen, tenminste voor dat deel waar stokken te gebruiken zijn ...  
Kandidaat ?  
Men weet eigenlijk zeer weinig over hoe krachten op de spieren en gewrichten inwerken tijdens een reële tocht .

De praktijk wijst uit dat veel wandelaars de stokken op een weinig efficiënte wijze gebruiken, waardoor het effect verloren gaat.
Het is  verder een illusie te geloven dat je door stokken gewrichtsproblemen kan voorkomen.  Een goede staptechniek en voldoende getrainde spieren kunnen dat wel.  Evenmin zal je door stokken te gebruiken minder energie verbruiken op tocht.
In geen geval mag je een gebrek aan training trachten te verdoezelen door je stokken.  Je maakt dan alleen jezelf wat wijs.

Heet laatste woord is nog niet gezegd.  

Lees ook :
Expertendiskussion : gehen mit Stöcken im alpinen Gelände.  Sicherheit im bergland 2003.  Österreichischen Kuratorium für Alpine Sicherheit.

Dirk M.