Winter in de bergen

Wie wintersport hoort, denkt meestal aan piste-skiën, maar er zijn nog vele andere, en milieuvriendelijkere, manieren om in de winter van de bergen te genieten. Zo heb je sneeuwschoen-stappen, langlaufen, hoogtouren, winteralpinisme en watervalklimmen.

Skiën op de piste.

Dit is natuurlijk niet de meest “natuurvriendelijke” sport, en kadert niet zo erg in “duurzaam” toerisme. De skiliften verpesten het landschap en gebruiken veel energie, voor de aanleg van de pistes worden vaak bomen gekapt, de pistes worden aangereden met machines waardoor de plantengroei zelfs in de zomer niet herstelt, de sneeuwkanonnen verbruiken veel water en bovendien voegt men daar soms enzymen aan toe om sneller te bevriezen, die dan achteraf in het milieu terecht komen... Maar wie wil leren skiën moet natuurlijk langs hier passeren. Anderzijds is het ook zo dat vele bergdorpen al lang niet meer bewoond zouden zijn zonder deze vorm van toerisme, en betekent dit een belangrijke bron van inkomsten en werkgelegenheid voor verschillende streken. Vraag blijft wel of de winsten, die meestal naar privé-investeerders gaan (bouw van appartementsgebouwen, chalets, hotels, skiliften en supermarkten...) opwegen tegen de kosten, die vaak gedragen worden door openbare instellingen (aanleg van wegen, waterbevoorrading, milieu-effecten, ziekenhuizen...) Maar deze vraag dringt zich wel vaker op in onze maatschappij.

In de Vogezen, de Jura en de Alpen, vooral de Zwitserse Alpen, kan je vaak gebruik maken van een Natuurvriendenhuis als logies tijdens je skivakantie. Dit maakt het meteen veel goedkoper, je steunt er de Natuurvrienden mee en vaak leg je nog interessante contacten met andere Natuurvrienden. In Zwitserland zijn er meer dan 100 Natuurvriendenhuizen overal verspreid.

Hoogtourskiën.

Dit betekent de combinatie van skiën en alpinisme en is een ideale manier om ’s winters in de bergen te trekken. Je moet er vrij behoorlijk voor kunnen skiën, dus moet je dat wel eerst leren op de piste. De ski’s zijn meestal iets anders van model dan pisteski’s, wat korter en meer gericht op diepsneeuw. De bindingen zijn specifiek: je kan ze achteraan los zetten zodat je omhoog kan stappen, en daarna vastzetten om naar beneden te skiën. Je kan dit doen met schoenen voor piste-ski, of met hoogtourschoenen die je kan los zetten en die een vibram-zool hebben. Om omhoog te kunnen stappen, kleef je onder de zool van je ski’s “vellen”, gebaseerd op het principe van een zeehondenvel: kleine haartjes in één richting zorgen ervoor dat je vooruit kan schuiven, maar niet achteruit glijdt. Vroeger werden hier echte zeehondenvellen voor gebruikt, maar nu synthetisch materiaal.
Als de sneeuw hard ligt, kan je nog een soort “stijgijzers”, messen genoemd, op je ski’s zetten, waardoor je betere greep hebt op de
sneeuw. Zo kan je te voet omhoog in de bergen, zonder gebruik te hoeven maken van skiliften, en ver weg van het massatoerisme op de pistes. Niets is zo zalig als door maagdelijke sneeuw in de stilte in de bergen rond te trekken. Eenmaal boven (op de top, col
of waar je maar wil), trek je de kleefvellen van je ski’s, zet je je bindingen vast en ski je naar beneden... Soms tot helemaal in de vallei, afdalingen van vele kilometers... genieten! Natuurlijk moet je hiervoor wel kennis van de bergen hebben, liefst alpinist zijn: sommige tochten lopen over gletschers, oriëntatie is niet altijd makkelijk (alles ziet wit), je moet de condities kunnen beoordelen (weer, sneeuwcondities) Tijdens het hoogtourseizoen zijn de meeste berghutten open. De tochten staan beschreven in hoogtour-topogidsen, met aanduiding van moeilijkheidsgraad en lawinerisico’s. Ook voor deze sport kan je ideaal gebruik maken van Natuurvriendenhuizen, bij voorbeeld in Berner Oberland, Gruyère en Wallis heb je een ruime keuze aan mogelijkheden. Als er voldoende sneeuw ligt, hoef je voor mooie tochten helemaal niet zo hoog te gaan, en kan je je al uitleven in de vooralpen en van huis naar huis trekken.

Langlauf.

Langlauf was eigenlijk de eerste vorm van skiën en is bedoeld om je te verplaatsen als er te veel sneeuw ligt om dat te voet te doen. De ski’s zijn smaller, lichter en langer dan piste-ski’s,
en voorzien van een zone waardoor je vooruit kan schuiven en niet achteruit glijdt (het principe van de “vellen” van hierboven). Het is een zeer gezonde, volledige sport, die zowel je hart-long-functie traint als heel veel soorten spieren. De Jura, met zijn zacht glooiende landschappen, is hiervoor een ideaal terrein. Je kan de grande traversée doen, of dagtochten. Ook deze tochten zijn beschreven in topo-gidsen, en vaak zijn de routes gemarkeerd.

In deze streek zijn heel veel zeer gunstig gelegen Natuurvriendenhuizen, waar je vaak aan de deur op langlaufs kan vertrekken. Je betaalt tussen €2,50 en € 11 voor een overnachting, en hebt zoals gewoonlijk behalve slaapgelegenheid ook een goed ingerichte keuken, warm water en verwarming ter beschikking.
Maar ook Noorwegen en Zweden zijn uitgelezen langlaufgebieden. Meestal trek je daar van hut naar hut, vaak ook langs gemarkeerde routes.

Sneeuwschoenstappen

Voor wie niet kan skiën of zich op de latten niet zo op zijn gemak voelt maar toch van de winterse bergen wil genieten, kan gaan wandelen met sneeuwschoenen (raketten genoemd, naar de vroegere gelijkenis met tennisraketten). Tegenwoordig hebben sneeuwschoenen een ander model en hebben meer mogelijkheden. Je kan er steilere hellingen mee aan dan
met langlaufs, en makkelijker tussen bomen door. Maar je kan er natuurlijk niet mee naar beneden glijden. Alle terrein waar je kan langlaufen, en vaak ook hoogtourterrein, is geschikt om met sneeuwschoenen te wandelen. Dus ook deze sport is ideaal te doen vanuit natuurvriendenhuizen.

Watervalklimmen en winteralpinisme

Winteralpinisme kan je op elk niveau doen, en meestal worden winterbeklimmingen gecombineerd met hoogtourski of sneeuwschoenen. Te voet geraak je door de sneeuw immers niet aan je beklimming. Watervalklimmen is ijsklimmen op bevroren watervallen. Het is een zeer specifieke techniek, die ook specifiek materiaal vergt: speciale stijgijzers en ijsbijlen. Het is aan te raden de eerste keren les of een stage te volgen hiervoor, zelfs voor alpinisten. Maar ook aan je waterval moet je geraken: dus met ski’s of sneeuwschoenen.

Lawines en andere risico’s.

Zoals ik al zei is kennis van de bergen en oriëntatie een vereiste bij deze sporten. Maar vooral lawines vormen een groot risico, en het is aangewezen ook hier de nodige kennis over op te doen. “Bieps” of “ortovox” zijn apparaatjes met zender en ontvanger, die kunnen
helpen iemand die onder de sneeuw zit sneller terug te vinden. Spades, sondes, touwen zijn materialen die je best bij hebt als er lawinegevaar is, als je ze kan gebruiken tenminste. Toch sluit dat materiaal het risico niet uit. Raadpleeg altijd de lawinebulletins en ga nooit bij lawinegevaar > 3 de bergen in. Volg de elementaire regels: na veel verse sneeuw, bij plotse weersverandering of temperatuurstijging is er altijd veel gevaar.
Goede kleding is voor alle wintersporten noodzakelijk. Vooral bij winteralpinisme en watervalklimmen is het risico op bevriezingen of onderkoeling niet te onderschatten. Ik verwijs hiervoor naar onze cursussen hooggebergtetrekker en alpinist.